AI có thay thế con người không?

Tôi làm việc trong một công ty công nghệ, nên AI với tôi không còn là một khái niệm quá xa lạ.

Chỉ cần một người chưa có nhiều kiến thức về một lĩnh vực ngồi cùng AI trong khoảng một giờ, họ đã có thể tự tin hơn rất nhiều để bắt đầu một công việc mà trước đó có thể họ chưa từng làm. Không phải vì họ đột nhiên trở thành chuyên gia, mà vì AI đã trở thành một lớp hỗ trợ kiến thức, tư duy và thực thi ở ngay bên cạnh.

Với những người làm trong môi trường công nghệ, AI gần như đã trở thành một phần của công việc và thậm chí là một phần của môi trường sống.

Nhưng tôi cũng hiểu rằng không phải ai cũng làm công nghệ.

Vì vậy, những gì tôi viết dưới đây chỉ là góc nhìn của một người có cơ hội tiếp xúc với AI nhiều hơn một chút. Nó có thể đúng, có thể sai. Tôi chia sẻ thêm một góc nhìn để mọi người tham khảo, chứ không có nhu cầu biến nó thành một cuộc tranh luận đúng - sai. Tôi cũng không còn nhiều năng lượng để gây war trên mạng, nên nếu có khác biệt quan điểm thì cứ xem như chúng ta đang giao lưu với nhau.

AI có thay thế con người không?

Đây có lẽ là câu hỏi mà người ta sợ nhất khi nói về AI.

Nhưng câu hỏi này quá rộng.

Tôi muốn chia nó thành ba phần nhỏ hơn:

AI có thay thế con người trong công việc không?

AI có thay thế những quyết định của CEO hay những người điều hành không?

Và cuối cùng:

AI có thay thế con người trong xã hội hay không?

1. AI có thay thế con người trong công việc không?

Có.

Và theo tôi, nó sẽ còn thay thế ngày càng nhiều.

Điều này thực ra rất bình thường nếu nhìn lại lịch sử phát triển của xã hội. Chỉ có điều, khi sự thay thế đó chạm trực tiếp vào công việc và thu nhập của mình, cảm giác sẽ hoàn toàn khác.

Một người đang có một cuộc sống ổn định chắc chắn sẽ không thấy việc bị thay thế là một điều "bình thường".

Nhưng nếu nhìn vào những công việc cụ thể, tốc độ thay đổi đã rất rõ.

Những công việc như làm PowerPoint, Excel, báo cáo, tổng hợp dữ liệu, viết nội dung, phân tích tài liệu... AI hiện tại đã có thể làm ở mức rất cao. Một người trước đây không quá rành những công cụ này vẫn có thể tạo ra một báo cáo tương đối chuyên nghiệp nếu biết cách làm việc với AI.

Còn với lập trình thì có lẽ không cần nói quá nhiều.

Các model mới không chỉ viết được code, mà còn thể hiện cách tư duy, cấu trúc hệ thống và tổ chức code ngày càng tốt. Có những đoạn code mà nếu một người lập trình viên phải tự viết từ đầu, họ sẽ mất rất nhiều thời gian; trong khi AI có thể tạo ra phiên bản đầu tiên rất nhanh và khá sạch về mặt cấu trúc.

Nhưng có một điều tôi nghĩ chúng ta cần nhìn thực tế hơn.

AI chưa được sử dụng nhiều như chúng ta tưởng.

Ngay cả trong công ty công nghệ, không phải nhân sự nào cũng khai thác AI tốt. Nói gì đến những doanh nghiệp thông thường.

Nhiều công ty hiện tại cũng chưa đến mức ép toàn bộ nhân viên phải sử dụng AI mỗi ngày. Một phần vì doanh nghiệp vẫn đang tìm cách ứng dụng, một phần vì chi phí AI và token ở thời điểm hiện tại vẫn không phải lúc nào cũng rẻ, và một phần rất lớn đến từ chính con người.

Có những người đơn giản chỉ muốn làm công việc của họ như cách họ vẫn làm.

Họ học bốn năm đại học cho một chuyên môn, đi làm, tích lũy kinh nghiệm và lặp lại quy trình đó mỗi ngày. Bảo một người thay đổi hoàn toàn thói quen, cách làm việc và bắt đầu tự học một kỹ năng mới không phải chuyện đơn giản.

Nhưng vấn đề là:

Xã hội chưa bao giờ chờ một người sẵn sàng.

Khi có xe máy, chẳng còn mấy ai đi xe bò.

Khi có máy bay, chẳng ai còn cưỡi ngựa để đi từ quốc gia này sang quốc gia khác.

Khi có máy tính, chẳng ai muốn quay lại viết toàn bộ tài liệu bằng tay.

Và khi AI có thể code, sẽ ngày càng ít người muốn ngồi gõ từng dòng code nếu máy có thể làm phần đó nhanh hơn.

Công nghệ không cần chúng ta đồng ý thì nó mới tiếp tục phát triển.

2. Thực ra AI đang được ứng dụng rộng hơn chúng ta nghĩ

Tôi nghĩ đôi khi chúng ta đang nhìn AI quá hẹp.

Chúng ta nghĩ AI là ChatGPT, là một chatbot, là viết content, làm hình ảnh hay viết code.

Nhưng bản chất sâu hơn của AI là khả năng xử lý thông tin, nhận diện mô hình, suy luận và đưa ra hành động dựa trên dữ liệu.

Nếu mở rộng khái niệm đó ra, chúng ta sẽ thấy AI có thể xuất hiện trong rất nhiều thứ.

Mô hình không gian trong giáo dục.

Mô hình giao tiếp và dịch thuật.

Mô hình điều khiển phương tiện.

Mô hình dự báo thời tiết.

Mô hình phân tích y tế.

Mô hình tối ưu vận hành.

Mô hình điều khiển robot.

Và còn rất nhiều thứ mà có thể hôm nay chúng ta chưa nghĩ đến.

Thị trường AI vì vậy, theo tôi, vẫn còn rất lớn.

Chúng ta cũng không thể chống lại một nhu cầu rất cơ bản của con người:

Ngày mai phải tốt hơn hôm nay.

Con người luôn muốn làm nhanh hơn, tốt hơn, rẻ hơn, chính xác hơn và tiện lợi hơn.

Khi nhu cầu đó tồn tại, sản phẩm và dịch vụ cũng sẽ phải tiến hóa để đáp ứng nó.

3. Nhưng AI có thay thế được quyết định của CEO không?

Tôi nghĩ là chưa.

Ít nhất là ở thời điểm hiện tại.

Tôi đã thấy những mô hình AI có thể đóng vai trò như nhiều "bộ phận" khác nhau, thậm chí có thể để các agent tư duy, trao đổi và tương tác với nhau.

Nếu một ngày AI có thể tự mình trải nghiệm thế giới, tự làm mọi thứ, tự quan sát kết quả và tự học từ những trải nghiệm đó thì câu chuyện sẽ rất khác.

Nhưng hiện tại, giữa một ý tưởng và việc biến ý tưởng đó thành hiện thực vẫn còn rất nhiều khoảng cách.

Ví dụ đơn giản như việc làm một video.

AI có thể hỗ trợ viết kịch bản.

AI có thể hỗ trợ dựng video.

AI có thể tạo hình ảnh, âm thanh, giọng nói.

Nhưng muốn một video thực sự viral, chúng ta vẫn phải hiểu đối tượng nào sẽ xem nó, họ đang quan tâm điều gì, thông điệp nào phù hợp, nhịp dựng như thế nào, nội dung nào có khả năng tạo tương tác và hàng loạt yếu tố khác.

Thậm chí để AI làm được những việc đó, con người vẫn phải có kiến thức để hướng dẫn, kiểm tra và trả tiền cho những công cụ cần thiết.

Nó vẫn còn một khoảng cách khá lớn giữa:

"Tôi có một ý tưởng"

và

"AI biến ý tưởng đó thành một kết quả hoàn chỉnh chỉ bằng một cú búng tay."

Vì vậy, tôi vẫn cho rằng quyết định cuối cùng cần có con người chịu trách nhiệm.

AI có thể đưa ra hàng chục phương án.

AI có thể phân tích hàng triệu dữ liệu.

AI có thể nói rằng phương án A có xác suất tốt hơn phương án B.

Nhưng nếu chưa thể kiểm chứng đầy đủ, chúng ta không thể mặc định rằng AI đúng.

AI có thể giúp con người lựa chọn. Nhưng người chịu trách nhiệm cho lựa chọn đó vẫn là con người.

Ít nhất là hiện tại.

4. Vậy AI có thay thế loài người không?

Đây mới là câu hỏi lớn nhất.

Tôi từng đọc khá nhiều tài liệu và cũng có một tò mò hơi cực đoan: rốt cuộc tận cùng của thế giới là gì?

Tận cùng lớn nhất là gì?

Và tận cùng nhỏ nhất là gì?

Chúng ta thực ra vẫn chưa biết.

Con người vẫn đang khám phá vũ trụ, vẫn đang tìm hiểu vật chất, ý thức, sự sống và chính bản thân mình.

Nếu vậy, tôi không nghĩ con người nhất thiết là "đích cuối" của quá trình tiến hóa.

Có thể con người chỉ là một mắt xích của vũ trụ ở một giai đoạn nào đó.

Và nếu một ngày nào đó xuất hiện một thứ có khả năng vượt qua con người về trí tuệ, khả năng xử lý hay khả năng thích nghi, thì khả năng con người bị thay thế không phải là một ý tưởng hoàn toàn vô lý.

Nhưng tôi không nghĩ câu trả lời cho điều đó là:

"Vậy hãy ngăn AI lại để bảo vệ con người."

Bởi nếu nhìn lại lịch sử, con người đã tồn tại được chính nhờ khả năng thích nghi với những thay đổi mà mình không thể kiểm soát.

Có thể một ngày nào đó chúng ta phải thích nghi với AI.

Cũng có thể chính AI sẽ trở thành một phần trong quá trình tiến hóa tiếp theo của con người.

Tôi không biết.

Và có lẽ không ai biết chắc.

Nhưng tôi nghĩ có một điều khá rõ:

Nếu chúng ta không tiến hóa, khả năng bị thay thế sẽ cao hơn.

5. Điều chúng ta nên làm không phải là tranh cãi AI có tồn tại hay không

Tôi nghĩ AI là một điều tất yếu trong xã hội.

Tranh cãi nó tốt hay xấu có thể rất thú vị.

Tranh luận nó có nguy hiểm hay không cũng cần thiết.

Nhưng những cuộc tranh luận đó không làm thay đổi một thực tế:

AI vẫn sẽ tiếp tục phát triển.

Chúng ta không thể quyết định rằng nó không được xuất hiện chỉ vì sự xuất hiện của nó khiến một số công việc trở nên khó khăn hơn.

Điều chúng ta có thể quyết định là mình sẽ đứng ở đâu trong sự thay đổi đó.

Nếu công việc của mình hôm nay có thể được AI làm tốt hơn, có lẽ thứ cần nâng cấp không phải là AI mà là chính nghiệp vụ của mình.

Bởi nếu AI có thể làm phần việc mà mình đang làm, thì giá trị của mình trong tương lai có thể phải nằm ở một tầng cao hơn.

Không chỉ biết làm một task.

Mà phải hiểu vì sao task đó tồn tại, nó tạo ra giá trị gì, giải quyết vấn đề gì và làm thế nào để biến nó thành một kết quả tốt hơn.

Đó có lẽ mới là cuộc cạnh tranh thật sự.

Tôi không nghĩ con người sẽ biến mất chỉ vì AI xuất hiện.

Nhưng tôi tin rằng sẽ có những công việc biến mất.

Sẽ có những kỹ năng mất giá trị.

Sẽ có những ngành nghề thay đổi.

Và cũng sẽ có những nghề nghiệp mới mà hôm nay chúng ta chưa gọi được tên.

Giống như rất nhiều lần trước đây, xã hội sẽ tiếp tục đi về phía trước.

Chúng ta có thể sợ.

Có thể tranh luận.

Có thể phản đối.

Nhưng cuối cùng, thứ có lợi nhất cho mỗi người có lẽ vẫn là:

Hiểu nó sớm hơn một chút, thích nghi sớm hơn một chút và tận dụng nó tốt hơn một chút.

Bởi AI không cần chúng ta đồng ý để trở thành một phần của xã hội.

Nó đã ở đây rồi.